जगातील सर्वात जुन्या आणि सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या धातूंपैकी एक म्हणून, लोहखनिज हे लोखंड आणि पोलाद उत्पादनासाठी एक अत्यावश्यक कच्चा माल आहे. सध्या, लोहखनिजाचे साठे कमी होत आहेत, ज्यांची वैशिष्ट्ये म्हणजे समृद्ध खनिजाच्या तुलनेत विरळ खनिजाचे प्रमाण जास्त असणे, अधिक संलग्न खनिज असणे आणि खनिजांची रचना गुंतागुंतीची असणे. लोह सामान्यतः हेमॅटाइट किंवा मॅग्नेटाइट म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या त्याच्या खनिजातून, लोहखनिज शुद्धीकरण नावाच्या प्रक्रियेद्वारे काढले जाते. लोहाच्या औद्योगिक निष्कर्षणामध्ये समाविष्ट असलेले विशिष्ट टप्पे खनिजाचे स्वरूप आणि अपेक्षित उत्पादनांनुसार बदलू शकतात, परंतु सामान्य प्रक्रियेमध्ये सहसा खालील टप्पे समाविष्ट असतात:
खाणकाम
लोहखनिजाचे साठे सर्वप्रथम अन्वेषण कार्यांमधून ओळखले जातात. एकदा व्यवहार्य साठा सापडला की, ओपन-पिट किंवा भूमिगत खाणकाम यांसारख्या खाणकाम तंत्रांचा वापर करून जमिनीतून खनिज काढले जाते. हा प्रारंभिक टप्पा अत्यंत महत्त्वाचा असतो, कारण तो पुढील उत्खनन प्रक्रियांसाठी पायाभरणी करतो.
चिरडणे आणि दळणे
काढलेल्या धातुकाला पुढील प्रक्रियेत सुलभता आणण्यासाठी लहान तुकड्यांमध्ये दळले जाते. दळण्याचे काम सामान्यतः जॉ क्रशर किंवा कोन क्रशर वापरून केले जाते, आणि दळण्याची प्रक्रिया ऑटोजेनस ग्राइंडिंग मिल किंवा बॉल मिल वापरून केली जाते. या प्रक्रियेमुळे धातुकाची बारीक पूड होते, ज्यामुळे पुढील टप्प्यांमध्ये ते हाताळणे आणि त्यावर प्रक्रिया करणे सोपे होते.
चुंबकीय विलगीकरण
लोहखनिजात अनेकदा अशुद्धी किंवा इतर खनिजे असतात, जी लोह आणि पोलादाच्या उत्पादनात वापरण्यापूर्वी काढून टाकणे आवश्यक असते. चुंबकीय खनिजांना अचुंबकीय खनिजांपासून वेगळे करण्यासाठी चुंबकीय विलगीकरण ही एक सामान्य पद्धत वापरली जाते. लोहखनिजाचे कण गँग्यू (अवांछित पदार्थ) पासून आकर्षित करून वेगळे करण्यासाठी, हुआटे मॅग्नेट सेपरेटरसारख्या शक्तिशाली चुंबकांचा वापर केला जातो. खनिजाची शुद्धता सुधारण्यासाठी ही पायरी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
लाभीकरण
पुढील टप्पा म्हणजे धातुकणाचे शुद्धीकरण, ज्यामध्ये विविध तंत्रांद्वारे लोहाचे प्रमाण वाढवणे हे उद्दिष्ट असते. या प्रक्रियेमध्ये अशुद्धी काढून टाकण्यासाठी आणि धातुकणाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी धुणे, चाळणे आणि गुरुत्वाकर्षण विलगीकरण पद्धतींचा समावेश असू शकतो. शुद्धीकरणामध्ये प्लवन (फ्लोटेशन) प्रक्रियेचाही समावेश असू शकतो, ज्यामध्ये धातुकणात रसायने मिसळली जातात, ज्यामुळे लोहाचे कण तरंगतात आणि उर्वरित पदार्थापासून वेगळे होतात.
पेलेटायझिंग किंवा सिंटरिंग
एकदा धातुक शुद्धीकरण झाल्यावर, अधिक कार्यक्षम प्रक्रियेसाठी बारीक कणांना एकत्र करून मोठे कण बनवणे आवश्यक असू शकते. पेलेटायझिंगमध्ये, चुनखडी, बेंटोनाइट किंवा डोलोमाइट यांसारख्या मिश्रकांसह धातुक फिरवून लहान गोलाकार गोळ्या बनवल्या जातात. याउलट, सिंटरिंगमध्ये, धातुकाच्या बारीक कणांना फ्लक्स आणि कोक ब्रीझसह गरम करून एक अर्ध-एकत्रित वस्तुमान तयार केले जाते, ज्याला सिंटर म्हणतात. या प्रक्रिया धातुकाचे भौतिक गुणधर्म आणि हाताळणीची वैशिष्ट्ये सुधारून त्याला अंतिम निष्कर्षण प्रक्रियेसाठी तयार करतात.
वितळवणे
निष्कर्षण प्रक्रियेतील अंतिम टप्पा म्हणजे प्रगलन, ज्यामध्ये लोहखनिज एका भट्टीमध्ये कोक (एक कार्बनयुक्त इंधन) आणि चुनखडी (जी फ्लक्स म्हणून काम करते) यांच्यासोबत तापवले जाते. तीव्र उष्णतेमुळे खनिजाचे विघटन होऊन वितळलेले लोखंड (जे भट्टीच्या तळाशी जमा होते) आणि स्लग (जो वर तरंगतो व काढून टाकला जातो) तयार होते. त्यानंतर वितळलेल्या लोखंडाला इंगॉट किंवा बिलेट यांसारख्या विविध आकारांमध्ये ओतून, इच्छित लोखंड आणि पोलाद उत्पादने मिळवण्यासाठी त्यावर पुढील प्रक्रिया केली जाते.
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की वेगवेगळ्या लोहखनिज साठ्यांमध्ये आणि प्रक्रिया केंद्रांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या विशिष्ट प्रक्रियांमध्ये भिन्नता असू शकते, परंतु एकूण तत्त्वे समानच राहतात. खनिजातून लोहाचे निष्कर्षण ही एक गुंतागुंतीची आणि बहु-टप्प्यांची प्रक्रिया आहे, ज्यासाठी संसाधने आणि तंत्रज्ञानाचे काळजीपूर्वक व्यवस्थापन आवश्यक असते. हुआते मॅग्नेट सेपरेटरसारख्या प्रगत उपकरणांच्या समावेशामुळे विलगीकरण प्रक्रियेची कार्यक्षमता आणि गुणवत्ता वाढते, ज्यामुळे अंतिम उत्पादन लोह आणि पोलाद उत्पादनासाठी आवश्यक मानकांची पूर्तता करते याची खात्री होते.
पोस्ट करण्याची वेळ: जुलै-०८-२०२४